Sözlük · Mimari
Dört eyvan şeması
Diğer adları: A tipi, haç planlı sıcaklık
Sıcaklığın haç biçiminde dört eyvan ve köşelerde dört halvetle kurulduğu klasik plan.
TDV İslâm Ansiklopedisi Osmanlı hamam sıcaklıklarında altı ana plan tipi sayar ve en yaygınını "A tipi" diye anar: dört yöne tonozlu eyvanlarla açılan haç biçimli bir sıcaklık ile kollar arasındaki köşelerde dört halvet hücresi. Ansiklopediye göre bu şema Ani'deki erken hamamdan başlayarak yüzyıllar boyunca Türk hamamının ana planı olarak kaldı; Konya Sâhib Ata, Bursa Orhan Bey, İstanbul Beyazıt ve Çinili hamamları bu tipin örnekleridir. Mimar Sinan, Dökmeciler ve Çemberlitaş hamamlarında köşe hücrelerini sütunlarla ayırarak bu planı yeniden yorumladı.
Rehberlerimizde “Dört eyvan şeması”
TDV İlkçağ mimarisinden ilham alındığının açık olduğunu, bu planın kaplıcalarda da görüldüğünü ve Osmanlı hamamlarında A tipi kadar yaygın olduğunu yazar.
Hamam plan tipleri: sıcaklığın altı biçimi →Ansiklopedi bu hamamı “tam bir çifte çarşı hamamı” olarak anar; erkekler kısmı dört eyvanlı A tipindedir.
Bursa hamamları rehberi: kaplıcadan çarşı hamamına →Zeyrek Çinili Hamam, Fatih: kaynağa göre 1530 tarihli ve Mimar Sinan’a bağlanan çifte hamam; TDV onu Barbaros Hayreddin Paşa’nın Çinili Hamamı olarak dört eyvanlı (A tipi) sıcaklıklar arasında sayar.
Çifte hamam mimarisi: iki kapı, iki sıcaklık →